بررسی کوارتت های "رازومفسکی" اثر: ل.و.بتهوون

کوارتت شماره 9 ، 1808 ، دوماژور ، اپوس 59

کوارتت های " رازوموفسکی "  فصل تازه ای در تاریخ کوارتت نویسی گشودند . آنها نظام و ابعادی سمفونیک داشتند

 این کوارتت ها را در اتریش " قهرمانی" می نامند – زیرا با سمفونی قهرمانی بتهوون شباهت هایی دارد – و دارای چهار موومان است .

اما غالباً به این بخش بندی ایراد گرفته اند ، که چرا به قول " ژوزف کرمن " بین آنها هیچگونه تناسب و تعادلی وجود ندارد . و انکار نمی توان کرد که همه چیز در این کوارتت به سوی یک نقطه یعنی فینال شگرف آن متوجه است . و در حقیقت عدم تعادل ظاهری وقتی کم رنگ می شود که ما آن را با کوارتت های شماره یک و دو رازوموفسکی ارتباط دهیم ، و این سه کوارتت را یک رشته به هم پیوسته بدانیم. زیرا فینال شکوهمند آن کوارتت شماره 3 رازوموفسکی در پاسخ ابتدای کوارتت شماره یک است ، که آن آغاز نیز از این انجام عظمتش کمتر نیست 

در کوارتت شماره 1 هر چهار موومان کاملاً به فرم سونات نوشته شده اند ، در موومان اول کوارتت شماره 2 بتهوون تکرار قسمت بسط و تجمع دوباره ی  کل تم ها را الزامی می سازد بار دیگر موومان مولتو آداجیو را در قالب فرم سونات کاملی می گستراند ، تریوی موومان آلگرتو و برای سومین بار بخش عمده ای از خود آلگرتو را تکرار می کند و کار را با یک روندو- سونات عظیم به پایان می برد حال به بررسی بیشتر شماره 3 رازوموفسکی می پردازیم:

در فیناله ی فوگ وار شماره 3 او بر محدوده های سبک موسیقی مجلسی فشار شدیدی وارد می کند و مرز خود را تا سبک های موسیقی ارکستری پیش می راند . کمتر نوشته او زیبایی موومان آهسته ی کوارتت های اول و دوم

" رازوموفسکی "  را دارند ، و موومان آهسته کوارتت سوم تنها یک بدیل دارد که همان موومان آلگرتوی سمفونی هفتم است ؛ اما گاهی هم این کوارتت های بزرگ نشان قدرتی خشن و گستاخ را به خود می گیرند – مثلاً سر آغاز شماره 1 ، و فیناله ی فوگ وار شماره 3 که جلای سبک کلاسیک موسیقی مجلسی را خدشه دار می سازد و بار دیگر حال و هوایی سمفونیک را القا می کند

آلگروی ابتدای کوارتت شماره 3 تند و پر شتاب است ، که بعد از شروع ملایم

 " آندانته کن موتو"  می آید . اما بتهوون از این انحراف از هارمونی سنتی ، که پس از مقدمه ملایم آلگروئی به فرم سونات می آورد رضایت خاطر پیدا نمی کند و ابهام تونال را با ناپایداری ریتم ها و ملودی ، و کاربرد سکوت بر آن می افزاید. و بدین گونه پیش از آنکه حجم تقریباً سمفونیک آن آشکار شود ، آن را از همه ی توان و خصوصیاتش محروم می کند.

 موومان دوم یک آندانته است ، که تنها با اولین صدا- پیتزیکاتویی با ویولنسل ، و تکرار مداوم آن – حالات و کیفیات دلخواه را القا می کند.

بی تردید بتهوون برای آنکه نتیجه مطلوب را بدست آورد پیش از فوگ فینال ، با فرزانگی و هوشمندی خاص خود ، منوئه ای آورده است با ملاحت " گرازیوسو" که بی وقفه با فوگ اتصال می آید .

 تازگی و مدرن بودن این فوگ ، به همان گونه که " آندره بوکور شلیف " نیز اشاره کرده است ، در سرعت آن است و با چنان سرعتی پیش می تازد که شنونده کمتر متوجه نت ها و نقطه های آن می شود . و آنچه شنونده حس می کند مجموع اثر است و مسیر صوت. اما این فوگ با عظمت و با شکوه ، مشکل دیگری از قدرت را ، درست قبل از کادانس فینال به ما نشان می دهد ، زیرا در پر تنش ترین و مهیج ترین لحظه به سکوت می انجامد و این سکوت نه نشانه سقوط ، بلکه خود یک انفجار است .

در آخر باید بگوییم که این سه کوارتت از همان ابتدا به علت بدعتها و پیچیدگی هائی که داشت با انتقادات بسیار تند منتقدان روبرو شد و حتی یکی از نوازندگان ویولن به بتهوون گقت : « در این کوارتت همه چیز هست جز موسیقی!» و بتهوون در جواب او گفت: « موسیقی در آن هست ولی نه برای شما ، بلکه برای آیندگان».

پایان

مجید آهنگری

منابع:

آبراهام،جرالد، تاریخ فشرده موسیقی آکسفورد،ترجمه:ناتالی چوبینه و پریچهر زکی زاده،موسسه فرهنگی- هنری ماهور، تهران 1380.

صفا،پری، لودیک وان بتهوون- زندگی و آثار، انتشارات کوثر،تهران،دی ماه 1362 ،چاپ دوم.

سولی،ژ.ژ و للون،گ ، آثار کلیدی موسیقی ، ترجمه دکتر محمد مجلسی ، ویراستار مصطفی کمال پورتراب،نشر دنیای نو،تهران 1385،چاپ دوم.

کیمی ین،راجر، درک و دریافت موسیقی ،ترجمه حسین یاسینی،نشر چشمه،تهران زمستان 1385، چاپ ششم.

استفاده از مطالب با ذکر نام نویسنده و وبلاگ بلامانع می باشد.