سنفوني

(SYMPHONIE)

سنفوني كمپوزيسيوني است با ابعاد بسيار گسترده ، شامل چند موومان كه براي اركستر سنفونيك يا براي بخشي از اين اركستر (سنفوني براي سازهاي زهي ، سنفوني مجلسي ) نوشته مي شود.

پنج فرم موسیقایی در پیدایش و تحول سمفونی تاثیر داشته اند:

1.      سیمفونیا(اوورتور به شیوه ایتالیایی در قرن هفدهم)

2.      اوررتور به شیوه فرانسوی

3.      سوئیت

4.      کُنچرتو گروسو

5.      تریوی ارکستر(یا سونات با سه ساز)

و سر انجام در حدود سال1770 یعنی دراواسط قرن هجدهم ، با شكل هاي متفاوتي همزمان در ايتاليا    ( ويوالدي ، اسمارتيني ) ، آلمان ( اشتاميتز و مكتب مانهايم ) ، فرانسه ( گوسك ) ، اتريش ( كانابيش ) و انگلستان (يوهان كريستف باخ ) پديدار شد و به صورت تکاملی خود یعنی طرح سونات کلاسیک با چهار موومان در آمد.

سنفوني با واسطه تقابل منطقي موومان هاي مختلفش ، كه به دليل ساختار داخلي باهم متفاوتند ، تقليدي از سونات است و مي توان گفت سنفوني يك سونات است براي اركستر . در مورد سبك سنفوني بايد گفت كه ، با نوع اركستر مورد استفاده سنفوني ها شخصيت متفاوت پيدا مي كنند ، بخصوص استفاده از سازهاي بادي سبك آن را خصوصي تر مي كند.ولي در سنفونيا كه نسبت به سنفوني مقدم تر است چنين فرديتي ديده نمي شود.از سال 1765 تا سال 1770 ، یوزف هایدن با بسط و گسترش های خاص خود به سمفونی وسعت و تکامل بخشید و از نظر تماتیک و تنوع در سازبندی به سمفونی شور و حرکت بیشتری داد و این فرم را با چهار موومان تثبیت کرد و بعد از او جز در موارد استثنایی ، این ساختار کلی مانند سرمشقی برای سمفونی باقی مان. هايدن( كه به اشتباه او را پدر سنفوني ناميده اند) و موزار كه دنباله ي تجربيات متقدمين خود را گرفته اولين شاهكارهاي اين نوع موسيقي را نوشته اند .در قرن نوزدهم بتهوون اسكرتزو را جانشين منوئه كرد با افزودن سازهاي جديد به اركستر ، تعداد نوازندگان آن را زياد ساخت و فرصتي پيش آورد تا «كُر» هم در كنار اركستر حضور داشته باشد. به اين ترتيب سنفوني ابعادي عظيم پيدا كرد. اين ابعاد در آثار شومان و برامس حفظ شد ، ولي در آثار بروكنر و ماهلر باز هم بيشتر شد .

امپرسيونيست ها ابعاد عظيم را كنار گذاردند ، ولي بعد از جنگ  1918-1914  اركستر سنفونيك بخشي از ابعاد واقعي خود را پيدا كرد ( سنفوني سوم روسل ، سنفوني براي سازهاي زهي ، اثر هونگر ، سنفوني در سه موومان ، اثر استراوينسكي).

ساختار-سنفوني

 روي طرح سونات ساخته مي شنود . مسئله خاصي از جهت ساختاري ايجاد نمي كند .(در اينجا نمي خواهيم وارد مسائل پيچيده استاتيكي شويم) با اينكه سونات كلاسيك در بيشتر اوقات بيش از سه موومان ندارد ، سنفوني بطور معمول چهار موومان دارد :

يك آلگرو كه گاهي بعد از يك مقدمه قرار مي گيرد ، يك موومان آهسته با عنوان آندانت يا آداجيو ، يك منوئه كه خاطره اي از سوئيت است و سپس فينالي بسيار تند . گفتيم كه از بتهوون به بعد اسكرتزو جاي منوئه را گرفت ، اين موومان گاهي بعد از يك آلگرو و قبل از موومان آهسته قرار مي گيرد (سنفوني بتهوون شماره 9).

گفتيم ساختمان داخلي هر يك از موومان ها در اصل تقليدي از سونات است. گوناگوني صداهاي اركستري  و كثرت انواع سازها گاهي اجازه ابعاد بسيار گسترده در دولوپمان را مي دهند.موسيقيدانان قرن نوزدهم به خوبي اين موضوع را درك كرده اند و شايد هم به همين دليل باشد كه كه از بتهوون به بعد سنفوني و اركستر به طور همزمان رشد كردند .در دوران موزار ، اركستر علاوه بر بخش پنجگانه زهي ( ويلن هاي اول ، ويلن هاي دوم ، آلتو ها ، ويلنسل ها و كنترباس ها ) تشكيل مي شد ازدو فلوت ، دو ابوا ، دو باسون و دو كرن ‌‌(هورن) كه به آن ترومپت و تيمپاني و سپس كلارينت افزوده شد. بتهوون، پيكولو (فلوت كوچك) و ترومبون ها و سپس كنترفاگوت را به اركستر افزود و به موازات آنها تعداد سازهاي زهي زياد شد و بخصوص به كنتر باس ها توجه كرد ( تعداد آنها در سنفوني نهم به چهار كنترباس رسيد).

در پايان قرن نوزدهم اركستر عظيم واگنري با اركستري بسيار وسيع پايان ناپذير به قول مخالفان اين نوع استاتيك از برامس ، فرانك ، شوسون ، دوكا ، دندي ، چايكوفسكي ، بروكنر گرفته تا ماهلر و ريشار اشتراوس آن را بكار بردند .

 در مخالفت با اين تورم بود كه شوئنبرگ ظاهر شد و آثاري در آغاز قرن بيستم نوشت ؛ مانند سنفوني مجلسي براي پانزده ساز.----------------- پايان

منابع:

ژ.ژ.سولی،گ.للون،آثار کلیدی موسیقی،ترجمه دکتر محمد مجلسی،تهران،نشر دنیای نو،1377

هودیه،آندره،فرمهای موسیقی،ترجمه محسن الهامیان،تهران،نشر دنیای نو۱۳۸۰٬